Najstarsza zachowana nekropolia w Warszawie, miejsce, w którym ostatnią mszę świętą odprawił ks. Ignacy Skorupka, kościół, który powstał jako wotum dziękczynne za wojnę polsko-bolszewicką. Historia kościoła i cmentarza sięga jednak przełomu XIII i XIV wieku. Konkatedra pw. Matki Bożej Zwycięskiej oraz należąca do niej parafia Bożego Ciała mają dla stolicy znaczenie szczególne. Rok temu, 15 kwietnia 2025 roku pożar częściowo strawił drewnianą dzwonnicę z 1817 roku. A w ostatnich dniach dzwony ze spalonej dzwonnicy zostały zabytkami.
Wmurowane w ściany konkatedry tablice upamiętniają polskich patriotów, w tym należącego do parafii twórcy Narodowej Demokracji Romana Dmowskiego. Znajduje się tu jedyny w Polsce pomnik generała Tadeusza Rozwadowskiego – dowódcy obrony stolicy w sierpniu 1920 roku. A na pobliskim cmentarzu groby poległych w wojnie ze Szwecją w XVII wieku, czy szczególnie okazała mogiła generałów: Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka – dowódców powstania kościuszkowskiego. To na polach Kamiona odbyła się pierwsza wolna elekcja. Kościół w ówczesnej wsi Kamion powstał w XIII wieku. Od przełomu wieków XIII i XIV mieścił się tutaj kościół parafialny pw. świętego Stanisława i cmentarz. Od stulecia XIV pełnił funkcję głównej nekropolii prawobrzeżnej stolicy. Miejsca spoczynku mieszkańców Kamiona i pobliskich: Grochowa, Bródna, Targówka czy Kawęczyna.
Kilka wieków historii
To tu grzebano ofiary wielkiej, trzydniowej bitwy o Warszawę, z czasów potopu szwedzkiego (28-30 lipca 1656). Na kamionkowskim cmentarzu leżą Polacy, Szwedzi, Litwini, Tatarzy, Kozacy, Prusacy, wiele innych nacji uczestniczących w tamtym starciu. W 1656 roku spoczęli tu żołnierze, polegli w trzydniowej bitwie o Warszawę w czasie potopu szwedzkiego. Podczas powstania kościuszkowskiego pochowano tu ofiary rzezi Pragi z 1794 roku, w tym generałów – Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka. Spoczywają tu również uczestnicy bitwy o Olszynkę Grochowską z 1831 roku. Kamionkowski cmentarz był najważniejszą nekropolią prawobrzeżnej Warszawy do momentu powstania cmentarza bródnowskiego pod koniec XIX wieku. Dziś można oglądać zachowane nagrobki z wieku XIX lub starsze, w tym grobowiec ofiar wojny ze Szwecją oraz okazały grobowiec Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka. Zarówno cmentarz, jak i kościół powinny być obowiązkowym punktem wycieczki po Pradze Południe. Teren parafii na Kamionku był też świadkiem ważnych wydarzeń w historii Polski.
Tu wybierano królów
W 1573 roku w tym miejscu miała miejsce pierwsza wolna elekcja. Wybór monarchy nie był najszczęśliwszy – tłumnie zebrana polska i litewska szlachta wybrała francuskiego księcia, Henryka Walezego. Niestety, po roku król uciekł do Francji, gdzie wkrótce przejął władzę. Kolejne elekcje odbywały się na Woli. W październiku 1733 roku szlachta ponownie wybrała monarchę na polach Kamiona. Panowanie Augusta III, choć ostatnio niektórzy historycy samego władcę oceniają mniej surowo, nie było udane. W jego trakcie pogłębiło się uzależnienie Rzeczypospolitej od Moskwy. Przez państwo bezkarnie maszerowały obce wojska. Narastające osłabienie kraju doprowadziło w przyszłości do upadku Rzeczypospolitej. Łagodniejsza ocena indywidualna monarchy wynika bardziej z faktu, że objął on tron w czasach dla kraju już skrajnie niekorzystnych. A uzależnienie od Moskwy nastąpiło za czasów jego ojca, Augusta II Mocnego.
Kościół w podziękowaniu za zwycięstwo
Zdecydowanie bardziej chlubnie Kamionek zapisał się w historii Bitwy Warszawskiej w sierpniu 1920 roku. 13 sierpnia ksiądz Ignacy Skorupka odprawił w tutejszej kaplicy ostatnią mszę przed decydującym starciem z bolszewikami. – Jeszcze przed świętem Wniebowzięcia Maryi Panny, przyjdzie zwycięstwo – mówił podczas kazania. Słowa były prorocze. Polacy dzięki genialnej strategii dowódców i poświęceniu całego Narodu odnieśli wielkie zwycięstwo. Europa została uratowana przed bolszewicką nawałą. Bohaterski kapłan, który podczas bitwy z krzyżem w dłoni zagrzewał żołnierzy do walki, nie doczekał zwycięstwa. Zginął 14 sierpnia 1920 roku. Wygrana w Bitwie Warszawskiej to początek współczesnej historii parafii na Kamionku. Nowy kościół powstał jako wotum dziękczynne za zatrzymanie bolszewickiej nawały w latach 1927 – 1933 wzniesiony został istniejący do dziś kościół. Konkatedra nosi imię Matki Bożej Zwycięskiej. Parafia – Bożego Ciała.
Konkatedra MB Zwycięskiej
Budowa była zwieńczeniem starań ówczesnego proboszcza parafii, księdza Franciszka Garncarka. „Świątynię wybudowano według projektu architekta Konstantego Jakimowicza – członka Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów. Bryła kościoła nawiązuje do architektury romańskiej i ma układ bazylikowy z apsydą zwróconą w kierunku Jeziorka Kamionkowskiego. Wystrój wnętrza kościoła z drewnianymi ołtarzami nawiązuje do sztuki starochrześcijańskiej. Znajdują się tam m.in. XVI-wieczny tryptyk o tematyce maryjnej oraz XVII-wieczny obraz przedstawiający Św. Kazimierza Królewicza” (źródło: pragapld.waw.pl). Wmurowane w ściany tablice – zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz świątyni nawiązują do historii – elekcji, mszy odprawionej przez księdza Skorupkę. A także wspominają postacie związane z parafią – między innymi twórcę Narodowej Demokracji, Romana Dmowskiego. Na cześć Matki Bożej Kamionkowskiej powstała pieśń maryjna „Matko Boża Zwycięska z Kamionka”.
(materiał archiwalny)
