Najstarsza zachowana nekropolia w Warszawie, miejsce, w którym ostatnią mszę świętą odprawił ks. Ignacy Skorupka, kościół, który powstał jako wotum dziękczynne za II wojnę światową. Historia kościoła i cmentarza sięga jednak przełomu XIII i XIV wieku. Konkatedra pw. Matki Bożej Zwycięskiej oraz należąca do niej parafia Bożego Ciała mają dla stolicy znaczenie szczególne. Kilka miesięcy temu, 15 kwietnia 2025 roku pożar częściowo strawił drewnianą dzwonnicę z 1817 roku. W 105. rocznicę ostatniej mszy księdza Skorupki przypominamy historię konkatedry na Kamionku.
Wmurowane w ściany konkatedry tablice upamiętniają polskich patriotów, w tym należącego do parafii twórcy Narodowej Demokracji Romana Dmowskiego. Znajduje się tu jedyny w Polsce pomnik generała Tadeusza Rozwadowskiego – dowódcy obrony stolicy w sierpniu 1920 roku. A na pobliskim cmentarzu groby poległych w wojnie ze Szwecją w XVII wieku, czy szczególnie okazała mogiła generałów: Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka – dowódców powstania kościuszkowskiego. To na polach Kamiona odbyła się pierwsza wolna elekcja. Kościół w ówczesnej wsi Kamion powstał w XIII wieku. Od przełomu wieków XIII i XIV mieścił się tutaj kościół parafialny pw. świętego Stanisława i cmentarz. Od stulecia XIV pełnił funkcję głównej nekropolii prawobrzeżnej stolicy. Miejsca spoczynku mieszkańców Kamiona i pobliskich: Grochowa, Bródna, Targówka czy Kawęczyna.
Kilka wieków historii
To tu grzebano ofiary wielkiej, trzydniowej bitwy o Warszawę, z czasów potopu szwedzkiego (28-30 lipca 1656). Na kamionkowskim cmentarzu leżą Polacy, Szwedzi, Litwini, Tatarzy, Kozacy, Prusacy, wiele innych nacji uczestniczących w tamtym starciu. W 1656 roku spoczęli tu żołnierze, polegli w trzydniowej bitwie o Warszawę w czasie potopu szwedzkiego. Podczas powstania kościuszkowskiego pochowano tu ofiary rzezi Pragi z 1794 roku, w tym generałów – Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka. Spoczywają tu również uczestnicy bitwy o Olszynkę Grochowską z 1831 roku. Kamionkowski cmentarz był najważniejszą nekropolią prawobrzeżnej Warszawy do momentu powstania cmentarza bródnowskiego pod koniec XIX wieku. Dziś można oglądać zachowane nagrobki z wieku XIX lub starsze, w tym grobowiec ofiar wojny ze Szwecją oraz okazały grobowiec Jakuba Jasińskiego i Tadeusza Korsaka. Zarówno cmentarz, jak i kościół powinny być obowiązkowym punktem wycieczki po Pradze Południe. Teren parafii na Kamionku był też świadkiem ważnych wydarzeń w historii Polski.
W 1573 roku w tym miejscu miała miejsce pierwsza wolna elekcja. Wybór monarchy nie był najszczęśliwszy – tłumnie zebrana polska i litewska szlachta wybrała francuskiego księcia, Henryka Walezego. Niestety, po roku król uciekł do Francji, gdzie wkrótce przejął władzę. Kolejne elekcje odbywały się na Woli. W październiku 1733 roku szlachta ponownie wybrała monarchę na polach Kamiona. Panowanie Augusta III, choć ostatnio niektórzy historycy samego władcę oceniają mniej surowo, nie było udane. W jego trakcie pogłębiło się uzależnienie Rzeczypospolitej od Moskwy. Przez państwo bezkarnie maszerowały obce wojska. Narastające osłabienie kraju doprowadziło w przyszłości do upadku Rzeczypospolitej. Łagodniejsza ocena indywidualna monarchy wynika bardziej z faktu, że objął on tron w czasach dla kraju już skrajnie niekorzystnych. A uzależnienie od Moskwy nastąpiło za czasów jego ojca, Augusta II Mocnego.
Kościół w podziękowaniu za zwycięstwo
Zdecydowanie bardziej chlubnie Kamionek zapisał się w historii Bitwy Warszawskiej w sierpniu 1920 roku. 13 sierpnia ksiądz Ignacy Skorupka odprawił w tutejszej kaplicy ostatnią mszę przed decydującym starciem z bolszewikami. – Jeszcze przed świętem Wniebowzięcia Maryi Panny, przyjdzie zwycięstwo – mówił podczas kazania. Słowa były prorocze. Polacy dzięki genialnej strategii dowódców i poświęceniu całego Narodu odnieśli wielkie zwycięstwo. Europa została uratowana przed bolszewicką nawałą. Bohaterski kapłan, który podczas bitwy z krzyżem w dłoni zagrzewał żołnierzy do walki, nie doczekał zwycięstwa. Zginął 14 sierpnia 1920 roku. Wygrana w Bitwie Warszawskiej to początek współczesnej historii parafii na Kamionku. Nowy kościół powstał jako wotum dziękczynne za zatrzymanie bolszewickiej nawały w latach 1927 – 1933 wzniesiony został istniejący do dziś kościół. Konkatedra nosi imię Matki Bożej Zwycięskiej. Parafia – Bożego Ciała.
Budowa była zwieńczeniem starań ówczesnego proboszcza parafii, księdza Franciszka Garncarka. „Świątynię wybudowano według projektu architekta Konstantego Jakimowicza – członka Rady Prymasowskiej Budowy Kościołów. Bryła kościoła nawiązuje do architektury romańskiej i ma układ bazylikowy z apsydą zwróconą w kierunku Jeziorka Kamionkowskiego. Wystrój wnętrza kościoła z drewnianymi ołtarzami nawiązuje do sztuki starochrześcijańskiej. Znajdują się tam m.in. XVI-wieczny tryptyk o tematyce maryjnej oraz XVII-wieczny obraz przedstawiający Św. Kazimierza Królewicza” (źródło: pragapld.waw.pl). Wmurowane w ściany tablice – zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz świątyni nawiązują do historii – elekcji, mszy odprawionej przez księdza Skorupkę. A także wspominają postacie związane z parafią – między innymi twórcę Narodowej Demokracji, Romana Dmowskiego. Na cześć Matki Bożej Kamionkowskiej powstała pieśń maryjna „Matko Boża Zwycięska z Kamionka”.
(materiał archiwalny, 13 sierpnia mija 105 lat od ostatniej mszy ks. Skorupki i wymarszu żołnierzy na bitwę z bolszewikami)
