Statystyki nie grają, więc poniższe dane warto potraktować tylko jako ciekawostkę. Jednak NIGDY mistrzem Świata nie została drużyna prowadzona przez selekcjonera z innego kraju. Co więcej – tylko dwa razy drużyny zagranicznych selekcjonerów zajmowały drugie miejsce, ostatni raz… 48 lat temu. Czy mundial w USA, Kanadzie i Meksyku potwierdzi ten trend, czy nastąpi historyczny przełom?
Sukces w mundialach (a za takowy, na potrzeby niniejszego artykułu uznajemy miejsce w czołowej czwórce) osiągnęło 88 drużyn. Tylko osiem (!) prowadzili zagraniczni szkoleniowcy. Zagraniczny trener nigdy nie prowadził Mistrza Świata. Dwa razy wywalczał wicemistrzostwo (ostatnio w 1978 roku), trzy razy trzecie miejsce (ostatnio 2018). Również trzykrotnie zespoły prowadzone przez zagranicznych trenerów zajmowały czwarte miejsce (ostatnio w roku 2006).
A gdyby statystyka decydowała
Gdyby statystyka faktycznie decydowała, już dziś moglibyśmy skreślić z grona kandydatów do tytułu kilku murowanych faworytów. Szans na wygraną w mundialu nie miałaby Brazylia (selekcjoner Włoch, Carlo Ancelotti), Anglia (Niemiec Thomas Tuchel). Portugalia (Hiszpan Roberto Martínez), Belgia (Francuz Rudi Garcia). Urugwaj (Argentyńczyk Marcelo Bielsa). Także dwóch gospodarzy – Stany Zjednoczone (Argentyńczyk Mauricio Pochettino) i Kanada (Amerykanin Jesse Marsch). Wreszcie typowana do roli czarnego konia Austria (Niemiec Ralf Rangnick). Większe szanse mają za to z grona faworytów broniąca tytułu Argentyna (Lionel Scaloni), mistrz Europy Hiszpania (Luis de la Fuente). Wreszcie wicemistrz Świata, Francja (od wielu lat nieprzerwanie Didier Deschamps). W dobrej sytuacji byliby Niemcy (Julian Nagelsmann), Chorwaci (Zlatko Dalić), Holendrzy (Ronald Koeaman). A spośród potencjalnych czarnych koni Norwegowie (Ståle Solbakken), czy Szwajcaria (Murat Yakin). Oczywiście statystyka nie gra. Jednak sam fakt, że na 88 drużyn z pierwszej czwórki, w ciągu blisko stu lat zaledwie osiem prowadzili trenerzy zza granicy, jest zastanawiający.
Zagraniczni nie znaczy źli
Co istotne – nie chodzi o deprecjonowanie zagranicznych szkoleniowców. Wielu z nich dźwigało słabe bądź przeciętne kadry z totalnego dołu, a wielkie sukcesy odnosili ich krajowi następcy. Mistrzostwo Europy wygrała Grecja prowadzona przez Niemca Otto Rehhagela. Pierwsze sukcesy drużyn afrykańskich (awanse na mundiale, wygrane Pucharu Narodów Afryki) były udziałem zagranicznych trenerów. Wielu z nich wprowadzało swoje zespoły pierwszy raz w historii na mundial (np. Leo Beenhakker z Trynidadem Tobago). Dochodzili do ćwierćfinałów (Francuz Bruno Metsu z Senegalem w 2002 roku). Natomiast prawidłowość mundiali jest taka, że trenerzy zagraniczni najważniejszej imprezy globu nie wygrywają. A i w pierwszej czwórce znajdują się rzadko. Czy w tym roku nastąpi zmiana? Bez wątpienia przynajmniej kilka drużyn będzie chciało złą passę przełamać. Potencjał Portugalii, czy Anglii, może dawać powody do optymizmu. Z drugiej strony Argentyńczycy, Francuzi, czy Hiszpanie mogą skutecznie, bez żadnych zaklęć i oglądania na statystykę to uniemożliwić. A jak dokładnie wyglądało to historycznie?
Jak wyglądało to historycznie
Historia Mistrzostw Świata to prawie sto lat. Pierwszym zespołem osiągającym sukcesy z zagranicznym selekcjonerem była Szwecja. Drużyna ze Skandynawii zajęła czwarte miejsce w mundialu w 1938 roku, a prowadził ją Węgier, József Nagy (jako piłkarz grał jeszcze w zespole Austro-Węgier). Po tragicznej, spowodowanej II wojną światową przerwie w organizacji mundiali, kolejny czempionat odbył się dopiero w roku 1950 w Brazylii. I znów Szwedzi byli w najlepszej czwórce, tym razem na trzecim stopniu podium. Ponownie prowadził ich zagraniczny szkoleniowiec – Anglik George Raynor. Ten sam selekcjoner osiem lat później, na własnym terenie doprowadził Szwedów do największego sukcesu w ich historii – wicemistrzostwa Świata. Kolejnym medalistą spoza kraju, który reprezentował, był Brazylijczyk Otto Glória. W roku 1966 zajął trzecie miejsce z drużyną Portugalii. Dziś trudno w to uwierzyć, ale wtedy był to nie lada sukces. Ekipa z Półwyspu Iberyjskiego nie liczyła się specjalnie.
W Anglii w 1966 roku debiutowała (z przytupem – trzecie miejsce, tytuł króla strzelców dla Eusebio). Kolejny udział w wielkiej imprezie to Euro 1984 (3-4 miejsce) i mundial 1986 (faza grupowa). A więc na udział w najważniejszym światowym czempionacie Portugalczycy czekali 20 lat. A na następny 16. PO dekadzie był ćwierćfinał Mistrzostw Europy 1996 (ćwierćfinał). Dopiero od Euro 2000 Portugalczycy grają w turniejach regularnie, czasem dochodząc całkiem daleko (choć lepiej idzie im w Euro, na mundialu tylko raz dotarli do czwórki). Dlatego wynik Otto Glórii należy niewątpliwie docenić. W roku 1978 po raz drugi (jak dotąd ostatni) drużyna prowadzona przez zagranicznego trenera została wicemistrzem Świata. Holendrów poprowadził Austriak, Ernst Happel. Prowadził holenderskie kluby, choć siłę reprezentacji zbudował cztery lata wcześniej Holender, Rinus Michels. Następne dekady to czas, gdy w pierwszej czwórce znajdowały się jedynie drużyny prowadzone przez rodzimych szkoleniowców. Kolejni obcokrajowcy drużyny do najlepszej czwórki wprowadzili już w XXI wieku.
Po 2000 roku
Pierwszym był Guus Hiddink w 2002. Holender prowadził reprezentację Korei Południowej. Cieniem na sukcesie kładzie się jednak obrzydliwe promowanie gospodarzy przez sędziów. Koreańczycy zajęli czwarte miejsce, jednak wyniki przynajmniej dwóch spotkań – z Włochami w 1/8 finału i Hiszpanią w ćwierćfinale – były wypaczone. Cztery lata później czwarte miejsce zajęła Portugalia, którą jak czterdzieści lat wcześniej prowadził Brazylijczyk, Luiz Felipe Scolari. W 2018 roku trzecie miejsce z drużyną Belgii wywalczył Hiszpan, Roberto Martínez. Z jednej strony był to największy sukces w historii belgijskiej piłki. Jednak z drugiej strony brąz w mundialu byłby sukcesem, gdyby równocześnie z nim poszło na przykład wygranie Euro. Na Mistrzostwach Europy najsilniejsza Belgia w historii odpadła w ćwierćfinale, w Katarze nie wyszła z grupy. Dziś historia jakby się powtarzała. Martínez prowadzi reprezentację Portugalii, zdaniem wielu najsilniejszą w historii. Czas pokaże, czy powtórzy wynik sprzed ośmiu lat, czy może w ogóle zada kłam statystykom.
ZAGRANICZNI SZKOLENIOWCY DRUŻYN MUNDIALU
MISTRZ ŚWIATA
ŻADEN
WICEMISTRZ ŚWIATA
DWÓCH: George Raynor (Anglik) ze Szwecją w 1958 roku, Ernst Happel (Austriak) z Holandią w 1978
TRZECIE MIEJSCE
TRZECH: George Raynor (Anglik) ze Szwecją 1950, Otto Glória (Brazylijczyk) z Portugalią 1966, Roberto Martínez (Hiszpan) z Belgią w 2018 roku
CZWARTE MIEJSCE
TRZECH: József Nagy (Węgier) ze Szwecją w 1938 roku, Guus Hiddink (Holender) z Koreą Południową w 2002 roku, Luiz Felipe Scolari (Brazylijczyk) z Portugalią w 2006 roku
RAZEM
22 Mundiale
88 drużyn w pierwszej czwórce
8 zagranicznych selekcjonerów
WYKAZ OD OSTATNIEGO, DO PIERWSZEGO MUNDIALU
(kolejno drużyna, trener, w nawiasie narodowość)
MŚ 2022
Mistrz: Argentyna Lionel Scaloni (Argentyńczyk)
Wicemistrz: Francja Didier Deschamps (Francuz)
3 Miejsce: Chorwacja Zlatko Dalić (Chorwat)
4 Miejsce: Maroko Walid Regragui (Marokańczyk)
MŚ 2018
Mistrz: Didier Deschamps (Francuz)
Wicemistrz: Zlatko Dalić (Chorwat)
3 Miejsce: Roberto Martínez (Hiszpan)
4 Miejsce: Anglia Gareth Southgate (Anglik)
MŚ 2014
Mistrz: Niemcy Joachim Löw (Niemiec)
Wicemistrz: Argentyna Alejandro Sabella (Argentyńczyk)
3 Miejsce: Holandia Louis van Gaal (Holender)
4 Miejsce: Brazylia Luiz Felipe Scolari (Brazylijczyk)
MŚ 2010
Mistrz: Hiszpania Vicente del Bosque (Hiszpan)
Wicemistrz: Holandia Bert van Marwijk (Holender)
3 Miejsce: Niemcy Joachim Löw (Niemiec)
4 Miejsce: Urugwaj Óscar Tabárez (Urugwajczyk)
MŚ 2006
Mistrz: Włochy Marcello Lippi (Włoch)
Wicemistrz: Francja Raymond Domenech (Francuz)
3 Miejsce: Niemcy Jürgen Klinsmann (Niemiec)
4 Miejsce: Portugalia Luiz Felipe Scolari (Brazylijczyk)
MŚ 2002
Mistrz: Brazylia Luiz Felipe Scolari (Brazylijczyk)
Wicemistrz: Niemcy Rudi Völler (Niemiec)
3 Miejsce: Turcja Şenol Güneş (Turek)
4 Miejsce: Korea Południowa Guus Hiddink (Holender)
MŚ 1998
Mistrz: Francja Aime Jacquet (Francuz)
Wicemistrz: Brazylia Mário Zagallo (Brazylijczyk)
3 Miejsce: Chorwacja Miroslav Blažević (Chorwat)
4 Miejsce: Holandia Guus Hiddink (Holender)
MŚ 1994
Mistrz: Brazylia Carlos Alberto Parreira (Brazylijczyk)
Wicemistrz: Włochy Arrigo Sacchi (Włoch)
3 Miejsce: Szwecja Tommy Svensson (Szwed)
4 Miejsce: Bułgaria Dimityr Penew (Bułgar)
MŚ 1990
Mistrz: RFN Franz Beckenbauer (Niemiec)
Wicemistrz: Argentyna Carlos Bilardo (Argentyńczyk)
3 Miejsce: Włochy Azeglio Vicini (Włoch)
4 Miejsce: Anglia Bobby Robson (Anglik)
MŚ 1986
Mistrz: Argentyna Carlos Bilardo (Argentyńczyk)
Wicemistrz: RFN Franz Beckenbauer (Niemiec)
3 Miejsce: Francja Henry Michel (Francuz)
4 Miejsce: Belgia Guy Thys (Belg)
MŚ 1982
Mistrz: Włochy Enzo Bearzot (Włoch)
Wicemistrz: RFN Jupp Derwall (Niemiec)
3 Miejsce: Polska Antoni Piechniczek (Polak)
4 Miejsce: Francja Michel Hidalgo (Francuz)
MŚ 1978
Mistrz: Argentyna César Luis Menotti (Argentyńczyk)
Wicemistrz: Holandia Ernst Happel (Austriak)
3 Miejsce: Włochy Enzo Bearzot (Włoch)
4 Miejsce: Brazylia Cláudio Coutinho (Brazylijczyk)
MŚ 1974
Mistrz: RFN Helmut Schön (Niemiec)
Wicemistrz: Holandia Rinus Michels (Holender)
3 Miejsce: Polska Kazimierz Górski (Polak)
4 Miejsce: Brazylia Mario Zagallo (Brazylijczyk)
MŚ 1970
Mistrz: Brazylia Mario Zagallo (Brazylijczyk)
Wicemistrz: Włochy Ferruccio Valcareggi (Włoch)
3 Miejsce: RFN Helmut Schön (Niemiec)
4 Miejsce: Urugwaj Juan Hohberg (Urugwajczyk)
MŚ 1966
Mistrz: Anglia Alf Ramsey (Anglik)
Wicemistrz: RFN Helmut Schön (Niemiec)
3 Miejsce: Portugalia Otto Glória (Brazylijczyk)
4 Miejsce: ZSRR Nikołaj Morozow (Sowiety)
MŚ 1962
Mistrz: Brazylia Aymoré Moreira (Brazylijczyk)
Wicemistrz: Czechosłowacja Rudolf Vytlačil (Czechosłowak)
3 Miejsce: Chile Fernando Riera (Chilijczyk)
4 Miejsce: Jugosławia Ljubomir Lovrić i Prvoslav Mihajlović (Jugosłowianie)
MŚ 1958
Mistrz: Brazylia Vicente Feola (Brazylijczyk)
Wicemistrz: Szwecja George Raynor (Anglik)
3 Miejsce: Francja Albert Batteux (Francuz)
4 Miejsce: RFN Sepp Herberger (Niemiec)
MŚ 1954
Mistrz: NRF Sepp Herberger (Niemiec)
Wicemistrz: Węgry Gusztáv Sebes (Węgier)
3 Miejsce: Austria Walter Nausch (Austriak)
4 Miejsce: Urugwaj Juan López Fontana (Urugwajczyk)
MŚ 1950
Mistrz: Urugwaj Juan López Fontana (Urugwajczyk)
Wicemistrz: Brazylia Flávio Costa (Brazylijczyk)
3 Miejsce: Szwecja George Raynor (Anglik)
4 Miejsce: Hiszpania Guillermo Eizaguirre (Hiszpan)
MŚ 1938
Mistrz: Włochy Vittorio Pozzo (Włoch)
Wicemistrz: Węgry Károly Dietz i Alfréd Schaffer (Węgrzy)
3 Miejsce: Brazylia Adhemar Pimenta (Brazylijczyk)
4 Miejsce: Szwecja József Nagy (Węgier)
MŚ 1934
Mistrz: Włochy Vittorio Pozzo (Włoch)
Wicemistrz: Czechosłowacja Karel Petrů (Czechosłowak)
3 Miejsce: III Rzesza Otto Nerz (Niemiec)
4 Miejsce: Austria Hugo Meisl (Austriak)
MŚ 1930
Mistrz: Urugwaj Alberto Suppici (Urugwajczyk)
Wicemistrz: Argentyna Francisco Olazar i Juan José Tramutola (Argentyńczycy)
3 Miejsce: USA Robert Millar (Amerykanin)
4 Miejsce: Jugosławia Boško Simonović (Jugosłowianin)
