Wołyń kojarzy się głównie z obszarem przedwojennego województwa wołyńskiego z siedzibą w Łucku, który w dzisiejszej Ukrainie leży głównie w obwodzie wołyńskim i rówieńskim. Historyczny “wielki Wołyń” był jednak znacznie większy. Ruskie Księstwo Wołyńskie obejmowało też zachodnią część dzisiejszego obwodu żytomierskiego i północną część obwodu chmielnickiego. Należały do niego także Bełz i Sokal z okolicami, które stały się później częścią austriackiej “Galicji i Lodomerii”. Dzisiaj ziemie te są częścią obwodu tarnopolskiego. Do Księstwa Wołyńskiego należała też przez pewien czas Chełmszczyzna o której już tu pisałem oraz Polesie Brzeskie, które obecnie wchodzi w skład Białorusi a jego małe skrawki należą do Polski. Dawną stolicą Wołynia był Włodzimierz, który niegdyś był znaczącym miastem a dziś jest małym ale uroczym miasteczkiem.
Nazwa
Nazwa pochodzi od słowiańskiego plemienia Wołynian. Ziemia Wołynian weszła w skład Rusi Kijowskiej. Po rozbiciu dzielnicowym Rusi powstało tam wspomniane Księstwo Wołyńskie, które potem połączyło się z Księstwem Halickim, tworząc Księstwo Halicko-Wołyńskie, zwane też Halicko-Wlodzimierskim. Po wymarciu lokalnej linii dynastii Rurykowiczów Wołyń był przedmiotem rywalizacji władców polskich, litewskich i węgierskich. Ostatecznie został opanowany przez Litwinów. Tuż przed Unią Lubelską, został przyłączony do Korony Polskiej. W wyniku rozbiorów stał się częścią imperium rosyjskiego. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę większość ziem Wołynia weszła w skład II RP, tworząc województwo wołyńskie. Obok województwa poleskiego należał do najbiedniejszego regionu II RP. Zamieszkały był w większości przez Rusinów u których zaczynała się budzić ukraińska świadomość narodowa.
Próba koegzystencji, bestialski mord
W 1928 roku wojewodą wołyńskim został Henryk Józewski, który zaczął prowadzić tam politykę równouprawnienia Ukraińców. W przeciwieństwie do innych kresowych województw, nie wprowadzał tam nachalnej polonizacji, ale próbował włączyć Ukraińców do życia publicznego na równych prawach, bez zmieniania ich tożsamości narodowej. Polityka Józewskiego wywoływała nienawiść zarówno polskich jak i ukraińskich nacjonalistów, choć zyskał poparcie wielu Ukraińców. W 1938 r. Józewski został odwołany a jego następca odszedł od jego polityki, co wywołało frustrację Ukraińców. W 1943 na Wołyniu banderowcy rozpoczęli kresowe ludobójstwo i niestety ten region do dzisiaj głównie z tym się kojarzy Polakom. Polaków na Wołyniu jest obecnie niewielu. W czasie II wojny światowej byli mordowani przez Niemców, banderowców i Sowietów i wywożeni na Sybir i do Kazachstanu. Po wojnie, większość ocalałych wyjechała do Polski. Największe skupisko Polaków jest obecnie w Żytomierzu.
Klaudiusz Wesołek
