Katolicy świętują objawienie Chrystusa. Grekokatolicy i prawosławni Wigilię. Ormianie jedno i drugieJedno z najstarszych i najpiękniejszych Świąt. Chrześcijański uniwersalizm i wielokulturowość I Rzeczpospolitej. Po latach wróciło do łask
Katolicy i wielu zachodnich chrześcijan obchodzi uroczystość Objawienia Pańskiego, czyli Trzech Króli. Dla sporej części wiernych obrządków wschodnich 6 stycznia przypada Boże Narodzenie. U Ormian to z kolei uroczystość epifanii, czyli upamiętnienie Narodzenia, Objawienia i Chrztu Jezusa w Jordanie. To jedno z najstarszych chrześcijańskich świąt, a w Polsce przypomina też o wielokulturowości dawnych Kresów, gdzie bożonarodzeniowe świętowanie trwało dwa tygodnie.
6 stycznia to dla chrześcijan dzień szczególny. Katolicy obrządku zachodniego obchodzą święto Objawienia Pańskiego, czyli Trzech Króli. Katolicy obrządków wschodnich i prawosławni – Wigilię Bożego Narodzenia. Ormianie – święto Epifanii, upamiętniające trzy wydarzenia: Narodzenie Boga, Objawienie Pańskie oraz chrzest Jezusa w Jordanie. W krajach tworzących dawną Rzeczpospolitą Obojga Narodów tradycja tego dnia była szczególna. A na Kresach, gdzie było wiele rodzin mieszanych, świętowanie było znacznie dłuższe niż gdzie indziej. Po ataku Rosji na Ukrainę część ukraińskich wiernych obchodzi bowiem święta tak, jak w obrządkach zachodnich z Wigilią 24 grudnia, Bożym Narodzeniem 25 i 26. Wielu grekokatolików wciąż jednak obchodzi Boże Narodzenie 6 stycznia. W ostatnich latach należny blask odzyskuje także katolickie święto Trzech Króli.
Czym jest święto Objawienia Pańskiego?
Objawienie Pańskie to upamiętnienie pokłonu, jaki małemu Jezusowi złożyli mędrcy ze Wschodu, w tradycji nazywani też magami bądź królami. Według tradycji katolickiej było ich trzech (w tradycji ormiańskiej dwunastu). Według Ewangelii mędrcy przybyli do Betlejem. Król Herod, który ich ugościł przestraszył się informacji o narodzinach króla żydowskiego. Postanowił Jezusa zgładzić – poprosił więc, by magowie wracając odwiedzili pałac królewski ponownie, powiedzieli gdzie Dzieciątko mieszka, bo też chce oddać mu pokłon. W rzeczywistości chciał w ten sposób do Jezusa dotrzeć, by Go zabić. Królowie ostrzeżeni w śnie przez anioła udali się z powrotem inną drogą, omijając pałac Heroda. Król wpadł we wściekłość i kazał wymordować wszystkich chłopców poniżej drugiego roku życia. Święty Józef wraz z Maryją i maleńkim Jezusem uciekli do Egiptu, gdzie przebywali do śmierci Heroda.
Objawienie Jezusa całemu światu
W sensie teologicznym pokłon mędrców jest objawieniem się Jezusa całemu światu. W Kościele katolickim tego dnia jest święto nakazane, czyli wierni zobowiązani są do uczestniczenia we Mszy Świętej. Najczęściej w parafiach Msze i nabożeństwa są wg porządku niedzielnego. W świątyniach święci się tego dnia kredę, którą wierni piszą na drzwiach budynku napis K+M+B lub C+M+B. Ma on świadczyć o tym, że w domu mieszkają wierzący, jest też zaproszeniem dla księdza odwiedzającego domy po kolędzie. 6 stycznia od kilku lat ponownie jest dniem wolnym od pracy (w okresie PRL zniósł je Władysław Gomułka). W niektórych rodzinach przyjął się zwyczaj, iż właśnie w Trzech Króli ludzie odwiedzają bądź zapraszają przyjaciół i obdarowują ich prezentami (podczas gdy Boże Narodzenie ma charakter prawie wyłącznie rodzinny).
Święto, choć różne, dla trzech obrządków
Wzajemne odwiedzanie się i wspólne świętowanie w całym trwającym dwa tygodnie okresie Bożego Narodzenia miało też miejsce na zróżnicowanych terenach Kresów Wschodnich, gdzie mieszkali i katolicy, i wierni obrządków wschodnich. Miało to dodatkowe znaczenie, ponieważ dla prawosławnych i katolików obrządku wschodniego, a także Ormian 6 stycznia jest także ważnym dniem. Prawosławni 6 stycznia obchodzą Wigilię Bożego Narodzenia. Po niej będą u nich nie dwa, a trzy dni świąt. Z kolei Ormianie obchodzą jedno święto na cześć trzech wydarzeń – Narodzenia Pańskiego, Objawienia Pańskiego (w tradycji ormiańskiej mędrców było 12) oraz chrztu Jezusa w Jordanie. W Kościele katolickim obchody chrztu w Jordanie są w pierwszą niedzielę po Trzech Królach, niedziela ta kończy okres Bożego Narodzenia.
Prastara tradycja
Chrześcijańskie obrzędy i święta powstawały w różnych okresach na przestrzeni wieków. Na przykład historia Bożego Ciała sięga średniowiecza. Jednym z najstarszych świąt w Kościele była epifania, czyli upamiętnienie narodzenia, objawienia i chrztu Chrystusa. Do dziś 6 stycznia obchodzą ją wierni obrządku ormiańskiego. Narodzenie Pańskie to oczywiście narodziny Jezusa, objawienie Pańskie to jego ukazanie się światu, wizyta mędrców ze Wschodu. W tradycji Ormian nie byli oni królami, ale właśnie mędrcami, których było dwunastu. Z kolei chrzest Jezusa w Jordanie był początkiem Jego publicznej działalności. Po latach w większości wyznań chrześcijańskich święto to zostało rozdzielone – osobno czci się Boże Narodzenie, osobno Objawienie Pańskie (Trzech Króli) osobno Chrzest Jezusa w Jordanie. W obrządku ormiańskim pozostało prastare święto. W Kościele katolickim Boże Narodzenie przypada 25 grudnia, Objawienie Pańskie 6 stycznia, a niedziela Chrztu Pańskiego przypada w pierwszą niedzielę po Trzech Królach. Kończy liturgiczny okres Bożego Narodzenia.
(Uaktualniona wersja naszego archiwalnego tekstu)
