Wielka historia i nowe świątynie. Świąteczny spacer szlakiem grochowskich kościołów

fot. ODH

Historia parafii na Kamionku sięga XIII wieku, na cmentarzu leżą polegli w czasie potopu szwedzkiego i rzezi Pragi, a ksiądz Skorupka odprawił tam ostatnią mszę przed Bitwą Warszawską w 1920 roku. Kościół na placu Szembeka miał być katedrą, a przy alei Stanów Zjednoczonych mieści się sanktuarium Matki Boskiej Królowej Polskich Męczenników. W święta wielu katolików (i nie tylko) odwiedza bożonarodzeniowe szopki. Warto wybrać się na spacer szlakiem grochowskich świątyń.

W Boże Narodzenie wierni uczęszczają nie tylko na msze święte, ale także oglądają szopki w stołecznych kościołach. Na spacer z rodziną warto się udać szlakiem grochowskich świątyń. Zaczynamy od błoni kamionkowskich. Nieopodal Stadionu Narodowego znajduje się miejsce historii miejsca elekcji, pochówków z czasu potopu szwedzkiego i rzezi Pragi. Nekropolia będąca głównym miejscem spoczynku mieszkańców prawobrzeżnej Warszawy przed powstaniem Cmentarza Bródnowskiego. To teren Parafii Bożego Ciała i konkatedry pw. Matki Bożej Zwycięskiej.

Kamionek, Grochowska 365

Kościół parafialny pw. świętego Stanisława i cmentarz był tu już w XIII i XIV wieku. Na polu Kamiona odbyła się pierwsza wolna elekcja, Henryka Walezego, w 1573 roku. Tu grzebano ofiary wielkiej bitwy o Warszawę, z czasów potopu szwedzkiego (28-30 lipca 1656). Na kamionkowskim cmentarzu leżą Polacy, Szwedzi, Litwini, Tatarzy, Kozacy, Prusacy, wiele innych nacji uczestniczących w bitwie. Na kamionkowskich błoniach szlachta wybrała też innego króla, Augusta III z saskiej dynastii Wettinów w roku 1734. Tu wreszcie spoczęli polegli w bitwie o Warszawę, w listopadzie 1794 roku. Także ofiary rzezi Pragi, którą generał Aleksandr Suworow, dziś stawiany przez Władimira Putina rosyjskim żołnierzom za wzór, urządził mieszkańcom. Ginęły kobiety, starcy, dzieci. Z tego okresu na uwagę zasługuje zachowany grób generałów, bohaterów insurekcji kościuszkowskiej – Tadeusza Korsaka i Jakuba Jasińskiego. Zachowało się wiele grobów z XIX wieku, w którym kamionkowski cmentarz był głównym miejscem spoczynku zmarłych mieszkańców prawobrzeżnej Warszawy. Przestał nim być w 1884 roku, z chwilą otwarcia cmentarza Bródzieńskiego (Bródnowskiego).

Wciąż wielkie znaczenie

Nie stracił jednak na znaczeniu, bo w miejscu tym Kościół utworzył nową parafię na miejscu starej – parafię Bożego Ciała. W małym drewnianym kościółku ostatnią mszę świętą przed Bitwą Warszawską w sierpniu 1920 roku odprawił ksiądz Ignacy Skorupka (legendarny kapłan poległ na polu bitwy). Po zwycięskiej wojnie warszawiacy postawili na Kamionku (obecny adres Grochowska 365) kościół, pw. Matki Bożej Zwycięskiej. Dziś ma on rangę konkatedry warszawsko-praskiej. W miejscu tym – przy Grochowskiej 365 na Kamionku mieści się więc konkatedra Matki Boskiej Zwycięskiej, parafia Bożego Ciała i cmentarz, którego historia liczy setki lat. A znajdują się na nim groby z czasów insurekcji kościuszkowskiej. To obowiązkowe miejsce odwiedzin podczas wizyty w stolicy. Niestety, niedawno poważnym zniszczeniu uległa zabytkowa drewniana dzwonnica, której sporą część strawił ogień. Drewnianego kościółka już nie ma. Na miejscu dawnej drewnianej kapliczki powstał monumentalny kościół, pw. Matki Boskiej Zwycięskiej. Jego budowa jest wotum dziękczynnym za wygraną w Bitwie Warszawskiej.

Kościół wotum dziękczynnym

Powstała w dwa lata – 8 września 1929 roku metropolita warszawski kardynał Aleksander Kakowski pobłogosławił i wmurował kamień węgielny pod nową świątynię, a już 15 sierpnia 1931 roku w nowej świątyni odprawiono pierwszą Mszę Świętą. Kościół powstał w układzie bazylikowym. Posiada trójdzielną fasadę. Ponad krzyżem widnieje herb Piusa XI, który przed wyborem na papieża był nuncjuszem apostolskim w Polsce. Elewacje boczne świątyni zostały ozdobione wysokimi, boniowanymi cokołami, ponad którymi umieszczone są wysokie, zamknięte łukiem okna. We wnętrzu kościoła znajdują się projektowane przez Józefa Trenarowskiego ołtarze i ambona. Także niezwykle cenne w skali miasta zabytki malarstwa. XVII-wieczny obraz szkoły polskiej Święty Kazimierz, trzy obrazy pędzla Adama Styki. Renesansowy tryptyk szkoły włoskiej z 1492 podarowany przez rodzinę Lubomirskich w 1933 przedstawiający zasiadającą na tronie Madonnę z Dzieciątkiem adorowaną przez Świętą Katarzynę ze Sieny, a w skrzydłach bocznych Świętego Wincentego z Ferrary oraz Świętego Ambrożego.

Upamiętnienie ks. Skorupki i Tadeusza Rozwadowskiego

Na fasadzie kościoła umieszczono wiele tablic pamiątkowych m.in. upamiętniające pochowanych na Cmentarzu Kamionkowskim, dwie wolne elekcje na terenie wsi Kamion oraz twórcy Narodowej Demokracji, Romana Dmowskiego. Jest też tablica z płaskorzeźbą przedstawiającą gen. broni Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, dowódcy obrony Lwowa w latach 1918–1919 i szefa Sztabu Generalnego WP podczas bitwy warszawskiej 1920 roku. Jest to jedyny pomnik gen. Rozwadowskiego w Polsce. W świątyni znajduje się też umieszczony w ołtarzu głównym, tryptyk Bronisława Wiśniewskiego, upamiętniający Bitwę Warszawską. Przedstawia on Matkę Bożą Zwycięską, której oddają dziękczynny hołd dwaj polscy święci: Andrzej Bobola i Stanisław Kostka (skrzydło lewe) oraz arcybiskup Achilles Ratti, ówczesny nuncjusz apostolski, a późniejszy papież Pius XI i ks. Ignacy Skorupka (skrzydło prawe). W tle widoczna jest walka z wojskiem bolszewickim pod Radzyminem oraz kościół w Radzyminie, dzisiejsza kolegiata – czytamy na stronie parafii.

Chrystusa Króla Pokoju. Dramatyczne losy świątyni przy Skaryszewskiej

Z Kamionka warto odbić na Skaryszewską. Znajduje się tam dawna mariawicka świątynia, powstała w XIX wieku. W 1927 roku odkupili ją Pallotyni. W roku 1980 kościół wyburzono i zbudowano na nowo. Z tym że wciąż są w nim stare fronton i wejście. W kościele wisiał obraz Chrystusa Króla. Powstał w czasie II wojny światowej, z czym wiąże się dramatyczna historia. Autorem dzieła był Adam Styka. Malarz długi czas pracował nad dziełem, jego koncepcją. Nie mógł się zdecydować na końcowy kształt. Ostatecznie obraz powstał po tragicznym dla artysty wydarzeniu – aresztowaniu przez Niemców syna malarza. Obraz po wojnie znalazł się w świątyni przy Skaryszewskiej. 14 stycznia 2007 roku doszło do pożaru – zapaliła się bożonarodzeniowa dekoracja w prezbiterium świątyni. Niestety, obraz Styki spłonął doszczętnie. Krzysztof Antoni Kudelski namalował kopię obrazu. W uroczystym poświęceniu wierni uczestniczyli 25 listopada 2007 roku, w uroczystość Chrystusa Króla.

Nawrócenia św. Pawła Apostoła przy Kobielskiej. Jedna z nowszych parafii Grochowa

Idziemy na ulicę Kobielską na Grochowie. Stoi tam jedna z młodszych świątyń na Grochowie – kościół pw. Nawrócenia św. Pawła Apostoła przy ulicy Kobielskiej. Budynek świątyni powstał w latach 70. i 80. XX wieku. Sama parafia powstała jednak znacznie wcześniej, bo w strasznym okresie stalinowskim – w roku 1948, a erygował ją Prymas Polski, kardynał August Hlond. Teren parafii wydzielono z Parafii Bożego Ciała, Najczystszego Serca Maryi i Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Przez wiele lat msze święte odprawiane były w kaplicach, księża zmuszeni byli do wynajmowania mieszkań w różnych częściach parafii, jednak samo życie parafialne kwitło. W latach 1978 – 1985 świątynia została w końcu wzniesiona. Kamień węgielny pod budowę wmurował 27 maja 1978 r. Prymas Polski, kard. Stefan Wyszyński. 25 stycznia 1985 r. świątynię poświęcił jego następca, kard. Józef Glemp. Tytuł parafii nawiązuje do wydarzenia, jakim było nawrócenie Szawła, który z prześladowcy chrześcijan stał się Pawłem, apostołem.

Świątynie Grochowa. Św. Rity, najnowsza parafia w dzielnicy

Od niedawna na Grochowie działa nowa parafia, pw. Św. Rity z Cascii. To najmłodsza z grochowskich parafii, erygowana 25 marca 2020 roku przez biskupa diecezji Romualda Kamińskiego. Proboszczem parafii został ksiądz Andrzej Jakubaszek. Parafię biskup wydzielił z części parafii Bożego Ciała na Kamionku, Najczystszego Serca Maryi na Grochowie oraz Nawrócenia św. Pawła Apostoła przy Kobielskiej. Patronką parafii jest żyjąca w XIV i XV wieku święta Rita z Cascii, święta od spraw trudnych i beznadziejnych, matek i kobiet we wszystkich stanach. Jest opiekunką wielu dzieł charytatywnych i bractw. Parafia św. Rity to najmłodsza parafia dekanatu grochowskiego.

Matki Bożej Królowej Polskich Męczenników, „kościół pod zegarem” przy kapliczce z 1829 roku

Udajemy się w kierunku al. Stanów Zjednoczonych. Znajduje się tam nowoczesny kościół, z charakterystycznym zegarem (potocznie nazywany jest „kościołem pod zegarem”). To świątynia Matki Bożej Królowej Polskich Męczenników. „Potrzebne jest w Warszawie-mieście kiedyś nieujarzmionym, a dziś napełnionym wielu zobojętniałymi i zimnymi na sprawy Boże i ludzkie, Miejsce Święte, przypominające o tym, co stałe, święte i niezmienne w naszym życiu” – czytamy na stronie parafii, którą erygował w 1988 roku Prymas Polski Józef Glemp. Kościół powstał obok przydrożnej kapliczki z roku 1829. W miejscu tym mieli być też grzebani żołnierze walczący w Powstaniu Listopadowym. Przez całe lata gromadzili się tu wierni, a modlitwie. W końcu powstała tu parafia i świątynia. Jej założycielem i pierwszym, wieloletnim proboszczem (w latach 1985 – 2020) był ks. Prałat Krzysztof Jackowski. Od 1 marca 2020 roku proboszczem parafii jest ksiądz Paweł Czyżewski.

Kościół przy placu Szembeka. Niedoszła katedra na Grochowie

Wracamy jeszcze na Grochowską, gdzie znajduje się kościół Najczystszej Maryi na Grochowie. To miejsce, w którym upamiętnia się co roku Bitwę o Olszynkę Grochowską – najważniejsze starcie Powstania Listopadowego. Jak czytamy w historii świątyni, kościół Najczystszego Serca Maryi swe wezwanie zawdzięcza księżnej Marii Radziwiłł, która właśnie w ten sposób chciała nazwać świątynię, która, jak czytamy w kronice parafialnej „obrała tytuł kościoła „Najczystsze Serce Maryi”, ofiarowała parę koni, wóz, sporo bali okrągłych a po poświeceniu Kaplicy (pierwszego kościółka drewnianego) ofiarowała parę ornatów, kap, alb i komeż”. Plac pod świątynię ufundował mieszkaniec Grochowa Jan Łaski. A samą świątynię erygował w 1925 roku metropolita warszawski, kardynał Aleksander Kakowski. Gdy powołano nową diecezję, kościół typowano na nową katedrę warszawsko-praską. Ostatecznie katedrą został kościół św. Michała Archanioła i Floriana Męczennika na Pradze, a konkatedrą świątynia Matki Bożej Zwycięskiej (parafia Bożego Ciała) na Kamionku.

Narodzenia Pańskiego na Witolinie. Sanktuarium Matki z Ostrej Bramy

Zamieniecką idziemy do Łukowskiej i na Witolin, do Ostrobramskiej. Mieści się tam parafia, przy nowym osiedlu Ostrobramska. Erygowano ją w 1983 roku. W roku 1997 kościół przy parafii (pod wezwaniem Matki Boskiej Ostrobramskiej) został podniesiony do rangi Sanktuarium Matki Boskiej Ostrobramskiej. Oryginalny obraz znajduje się w Wilnie, w Ostrej Bramie. W Polsce jest kilka sanktuariów MB Ostrobramskiej, między innymi właśnie na Witolinie.

Parafia świętego Patryka na Gocławiu przy ulicy Rechniewskiego

Przenosimy się na nowoczesną część dzielnicy, na Gocław. Do w której jednak do niedawna odbywały się msze święte w języku łacińskim, w każdą trzecią niedzielę miesiąca. Teraz ich nie ma, bo papież Franciszek ograniczył możliwość mszy trydenckich w ogóle. Jednak nadal o parafii św. Patryka przy Rechniewskiego można mówić, że tradycja się łączy w niej z nowoczesnością. Wiele lat rezydentem w parafii był legendarny kapłan Solidarności, ksiądz Stanisław Małkowski. Sam pomysł wydzielenia nowej parafii na Gocławiu, prężnie rozwijającej się części Pragi-Południe zrodził się pod koniec lat 80. XX wieku. Organizatorem i pierwszym, wieloletnim proboszczem był ksiądz Wojciech Zdziebłowski. W styczniu 2018 roku zmarł budowniczy i proboszcz parafii ks. Prałat Wojciech Zdziebłowski. Nowym proboszczem został ks. Marek Kruszewski.

Msze dla pracujących, sanktuarium św. Ojca Pio

Nieopodal, przy ulicy gen. Fieldorfa 1 w Warszawie, na osiedlu Gocław-Lotnisko znajduje się jedna z młodszych parafii dekanatu Grochowskiego. Została erygowana 12 czerwca 2005. W parafii w niedzielę można uczestniczyć aż w ośmiu mszach świętych, gdzie pierwsza msza jest o 7.30, msza dla dzieci o 10.30, suma o 12.00, o 15.00 sprawowana jest msza poprzedzona koronką do Bożego Miłosierdzia. Wiele osób także spoza parafii korzysta z możliwości udziału we mszy świętej dla dłużej pracujących i uczących się o godzinie 20.30. To najpóźniej sprawowana msza święta w dekanacie grochowskim. Patronem parafii jest ojciec Pio z Pietrelciny, czyli Francesco Forgione, który – jak czytamy na stronie parafii – jak św. Paweł apostoł, w centrum swego życia i apostolatu umieścił krzyż swego Pana jako źródło mocy, mądrości i chwały. Żarliwa miłość do Jezusa Chrystusa sprawiła, że upodobnił się do Niego w całkowitej ofierze z siebie dla zbawienia świata” – czytamy na stronie parafii.

Kościół na górce na Gocławiu. Wotum za uratowanie papieża Polaka

Położona pomiędzy Jeziorkiem Gocławskim i Parkiem nad Balatonem świątynia, powstała w latach 80. Kościół św. Jana i św. Pawła, znajdujący się przy ulicy Kapelanów Armii Krajowej 2, to nie tylko świątynia pod wezwaniem wielkich apostołów, ale też miejsce kultu św. Jana Pawła II. Sam kościół powstał jako wotum dziękczynne za ocalenie życia Papieża Polaka po zamachu na pl. Św. Piotra. Parafia istnieje od lat 80., a pierwsza msza w nowym kościele została odprawiona w roku 1994. W parafii znaleźć można wiele odniesień patriotycznych. Jest przy niej odsłonięty pomnik Matki Boskiej AK-owskiej, na pamiątkę przepraw żołnierzy Armii Krajowej przez Wisłę w czasie Powstania Warszawskiego. Przeprawy te organizowano właśnie na terenie parafii. Od 2006 roku przed świątynią stoi pomnik Św. Jana Pawła II. W samym kościele zaś znajduje się ołtarz papieski, przy którym, 22-go dnia każdego miesiąca Msza Święta wieczorna (o 22.30) odbywa się przy ołtarzu papieskim. Proboszczem parafii od początku jej istnienia do roku 2021 był ks. Prałat Zygmunt Uczciwek. Dziś jest rezydentem, a proboszczem jest ks. Artur Nagraba.

Dawna parafia księdza Jana Twardowskiego na Saskiej Kępie

Z Gocławia przenosimy się znów do starszej części dzielnicy. Parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy przy ulicy Nobla 16 na Saskiej Kępie powstała w latach 30. XX wieku. Erygował ją metropolita warszawski, kardynał Aleksander Kakowski. W latach 1957 – 1958 posługę wikariusza pełnił w niej ksiądz Jan Twardowski, jeden z najwybitniejszych poetów naszych czasów. Obecność księdza Twardowskiego w parafii upamiętnia okolicznościowy głaz. Rolę kościoła parafialnego pełni świątynia pw. Św. Andrzeja Boboli. Poświęcenie kamienia węgielnego 30 kwietnia 1939 roku było wielkim wydarzeniem. W uroczystościach wzięły udział tłumy warszawiaków, z prezydentem Stefanem Starzyńskim na czele. Budowę kościoła przerwał wybuch wojny, w roku 1940 poświęcono prowizoryczną kaplicę. 3 października 1952 roku metropolita warszawski i Prymas Polski, kard. Stefan Wyszyński wyświęcił kościół. Prymas konsekrował świątynię dopiero w 1980 roku.

Jedna z nowszych świątyń. Powstała na rekreacyjnym placu

Na Saskiej Kępie, przy Osiedlu Ateńska mieścił się rozległy plac rekreacyjny, będący miejscem spacerów dla mieszkańców pobliskiego, nowopowstałego osiedla. W związku ze zwiększeniem się liczby mieszkańców Saskiej Kępy w roku 1997 na placu powstał nowy kościół, pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego. Początkowo był on filią parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Ostatecznie zdecydowano o podziale parafii. Obecnie obie parafie – Miłosierdzia Bożego przy ulicy Ateńskiej oraz MB Nieustającej Pomocy przy ulicy Nobla obsługują po połowie Saskiej Kępy.