Przełom XIV i XV wieku to wyraźne zarysowanie się podziału, powstanie realnej przepaści pomiędzy moskiewską Rosją a Ukrainą. Ukraina wraz z Białorusią znajdowały się w większości w granicach Litwy, która to z kolei ochrzciła się i zawarła sojusz, a potem federację z Polską. Z kolei ziemie na Wschód znajdowały się pod wpływem Złotej Ordy. Przez niemal cały XIV i XV wiek trwały próby uniezależnienia się spod panowania tatarskiego. W 1380 roku wojska moskiewskie odniosły pierwsze zwycięstwo na Kulikowym Polu, jednak prawdziwe uniezależnienie Wielkiego Księstwa Moskiewskiego do Ordy nastąpiło sto lat później. Jako symboliczny „koniec jarzma mongolskiego” uważa się w Rosji rok 1480. Całkowity upadek Ordy nastąpił w roku 1502. Państwo moskiewskie rządzone metodami twardej ręki, w wielu przypadkach czerpiące w swej kulturze politycznej z polityki Mongołów prowadziło politykę „jednoczenia ziem ruskich” (coś nam to przypomina?) polegającą na przyłączeniu przekupstwem, dobrowolnym sojuszem bądź zbrojnym podbojem sąsiednich księstw. Głównym rywalem Moskwy było cywilizowane, jak na owe czasy demokratyczne państwo ze stolicą w Nowogrodzie Wielkim. Rzeczpospolita Nowogrodzka żyła z kupiectwa, Wielkie Księstwo Moskiewskie z łupiestwa i podboju. Iwan III Srogi podbił Nowogród (niestety państwo nie uzyskało pomocy Polski i Litwy, być może było to największym błędem wybitnego skądinąd władzy – Kazimierza IV Jagiellończyka). Powstało złowrogie państwo moskiewskie, które przez najbliższe wieki toczyło śmiertelną rywalizację z państwem Jagiellonów i ich następców.
Materiał archiwalny, na podstawie źródeł ogólnodostępnych
